• Adibide-orrialdea
  • Archives
  • Categories
  • Euskararen jatorria

    2014 - 12.06

    Peter Bakkerren hitzaldiak eta euskararen egunak gure hizkuntzaren jatorriari buruzko hausnarketa egitera eraman gaitu. Euskara euskaldunen altxorra da, guztion ondarea, eta daukagun bereizgarririk handiena, baina oraindik ez dakigu hainbeste maite dugun hizkuntza  nondik datorren.

    Indoeuropar hizkuntza erromantzez inguratuta dagoen arren, hizkuntza isolatua da euskara, ez du bere familiako beste hizkuntzarik. XVI. mendetik aurrera galdera eta ikerketa ugari egin izan dira jatorri geografiko eta genetikoari buruz, baina erantzunak ugariak izan dira, ezer zehatzik aurkitu gabe eta ondorioz teoria ugari sortaraziz.

    Hauek dira Euskararen jatorriari buruzko teoria nagusiak:

    Mediterraneoko hizkuntza pre-indoeuroparrak

    Euskararen jatorria hizkuntza pre-indoeuroparren artean kokatu zuen teoria 1920 eta 1950 urte inguruan plazaratu zen, Europako zenbait toponimo aztertu eta horietako askoren atzean euskal erroa zegoela ikusi zutenean. Nolanahi ere, egia izan arren euskararen eta hizkuntza mediterraneoen artean badirela antzekotasunak, hurbiltasun geografikoak ahalbidetzen dituen antzekotasun xumeak baino ez dira.

    Euskal-Iberiar hizkuntza

    Teoria honek dioenez, euskara dugu Iberiar Penintsulan mintzatzen ziren hizkuntzek utzi duten aztarna bakarra. Hipotesi horren arabera, euskara eta iberiarra hizkuntza bera izango lirateke. Nahiz hasieran bazirudien teoria horren oinarria baliagarria zela, hitz iberiarren eta euskal hitzen artean antzekotasuna duten kasuak aztertu ondoren, ikusi zen ezin zitekeela ahaidetasun genetikoa justifikatu, hau da, Hispaniako toponimiaren jatorria ezin zitekeen euskararen bitartez azaldu.

    Hizkuntza afrikarrak

    Zenbait ikertzailek  Afrikako hizkuntza batzuek euskararekin nolabaiteko harremana zutela ikusi eta gako berrien bila hasi ziren. Bereber hizkuntzaren eta euskararen arteko antzekotasun lexikoak aurkitu izan dira, baina sintaxi, morfologia eta gramatika aldetik ez dute zer ikusirik. Filologo historikoek diotenaren arabera, jatorri kamitikoa zuten herri nomadak Euskal Herrian kokatu izanak azalduko lituzke antzekotasun horiek, eta horiek bertan egon izanaren froga gisa zenbait hitz geratu zaizkigu gure hiztegian. Era berean azalduko litzateke euskaran hitz berebereak, guantxeak, somalierakoak, etiopierakoak edo antzinako egiptoerakoak agertzea.

    Kukasoko hizkuntzak

    Hainbat hizkuntzalarik antzekotasun handiak aurkitu zituzten lexiko eta toponimia mailan euskara eta hizkuntza kaukasikoen artean. Koldo Mitxelenak berriz, antzekotasunak okerrak zirela baieztatu eta teoria kaukasikoa defendatzen zutenei hipotesia frogatzera behartu zien. Zenbait azterketa egin ondoren, Mitxelenak egiaztatu ahal izan zuen bazegoela antzekotasunik horien artean, esate baterako, kasu ergatiboaren (nork) erabileran, aditzen pertsonaren pluraltasunean eta nekazaritza eta abeltzaintza inguruko zenbait hitzetan. Arrazoi horregatik euskara hizkuntza kaukasikoekin ahaidetu ohi da, eta bereziki georgierarekin, harekin baititu antzekotasun sintaktiko, morfologiko eta gramatikal handienak.

    Euskararen jatoriaren ezjakintasunak eskuetan daukagun altxorra erakusten digu. Gure hizkuntza munduko zaharrenetariko bat izan daitekeela jakin eta oraindik ere euskalduna den jende askok ez du erabiltzen. Gure ustez euskaldunok izan genezakeen gauzarik preziatuena da, beraz ez pentsatu eta euskaraz mintzatu.

     

     

    Your Reply


    Tresna-barrara saltatu